ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ » و محل آن لوح و قلم است يكى از آن دو بر سبيل قبول و انفعال كه آن لوح باشد يا هر دو قسمش و ديگر قلم بر سبيل فعل و حفظ . « 1 » كدخدا - از عقل فعال تعبير به كدخدا و كدخداى ارض شده است . « 2 » كرسى - هر چيزى كه بر آن تكيه شده و آن‌چه موضوع براى نشستن روى آن بوده است . ظاهرا از اقدام روزگار با چوب وسايلى درست مىكردند كه بر روى آن جلوس مىكردند آن را تخت و پاره آن را كرسى نام مىنهادند زيربناى اوليه ساختمان را هم كرسى گويند ، پايه‌هاى استوارى كه قبلا سازند براى اين‌كه بنا را بر آن استوار كنند ، كرسى گويند . « 3 » عده‌اى گويند كرسى عبارت از جسم بزرگى است به اندازه تمام آسمان‌ها و زمين از لحاظ ظرفيت و احاطهء مقدارى ، پاره‌اى گفته‌اند كرسى عبارت از نفس عرش است و هر دو يعنى عرش و كرسى يكى است و استدلال كرده‌اند كه گاه به سرير ، عرش گويند و گاه كرسى گويند « قيل اهذا عرشك » و « و لها عرش عظيم » كه بر همان اطلاق كرسى هم شده است . « وَ لَقَدْ فَتَنَّا سُلَيْمانَ وَ أَلْقَيْنا عَلى كُرْسِيِّهِ جَسَداً » بنابر اين كرسى و عرش يكى است ، عده‌اى گفته‌اند كه كرسى و عرش هركدام چيز جدايى مىباشند . پاره‌اى گفته‌اند تختى است زير عرش و بالاى آسمان هفتم كه در اين باب روايات هم آمده است . پاره‌اى گفته‌اند كه آسمان‌ها و زمين همه بر كرسى قرار دارند و كرسى زير زمين است مانند عرش كه فوق ارض است يعنى كرسى زير زمين و عرش بالاى زمين است . حضرت على عليه السلام فرموده‌اند « آسمان‌ها و زمين و آن‌چه در آن‌ها است در جوف كرسى است و چهار ملك موكل دارد كه به اذن خداوند آن را حمل مىكنند . يكى از آن ملائكه در صورت آدم است كه خداوند آن صورت را بسيار دوست مىدارد . ملك دوم در صورت گاو است كه سيد حيوانات است و آن ملك نزد خداوند تضرع و التماس كند . از خداوند براى بهايم طلب شفاعت و روزى كند و ملك سوم در صورت كركس است كه سيد پرندگان است . نزد خداوند تضرع و زارى كند و براى طيور طلب شفاعت و روزى كند . ملك چهارم در صورت شير است كه سيد درندگان است و آن به نزد خداوند گريه و زارى كند و براى درندگان شفاعت و رزق طلب كند و صورتى بين آن صور از صورت گاو زيباتر نبود و اصولا صورت گاو از همه حيوانات زيباتر است و از اين رو قوم بنى اسرائيل براى عبادت و پرستش از گاو استفاده كرده‌اند . ملا صدرا گويد اين احاديث كه نقل شد متشابه‌اند . پاره‌اى از اهل هيأت گفته‌اند كه فلك هشتم كرسى است و عرش مجموع هشت فلك است كه متعلق نفس است . فخر رازى گفته است لفظ كرسى در آية الكرسى اخبار صحيح آمده است در اخبار كرسى عبارت از جسم بزرگ است كه تحت عرش است و فوق آسمان هفتم است و به هر حال كلمات عرش و كرسى از كلماتى است كه متشابه‌اند و نياز به تأويل دارند كه اغلب در

--> ( 1 ) اسفار ، ج 1 ، سفر 3 ، صص 290 - 291 . ( 2 ) رسائل ، ملا صدرا ، صص 151 ، 292 . ( 3 ) تفسير آية الكرسى ، صص 150 - 152 .